05 — Het eerlijke deel
Zeven risico's zonder technische oplossing
Alles hierboven is wat het systeem goed doet. Dit hoofdstuk is het tegendeel: de plekken waar er iets naars kan gebeuren en waar geen hoeveelheid techniek het dichttimmert — want het dichttimmeren zou meer bescherming kosten dan het oplevert.
Elk risico zegt wat er werkelijk gebeurt, wat wij eraan doen, en wat er bij u blijft. Vertelt een leverancier u dat zijn versleuteling geen van deze risico's kent, dan heeft hij er óf niet over nagedacht óf hij hoopt dat u dat niet doet.
1 · De implementatiesleutel raakt kwijt of wordt verwijderd — alles is weg
Wat er gebeurt: het sleutelbestand wordt verwijderd, de schijf begeeft het, de server wordt zonder de sleutel opnieuw opgebouwd, of de ene persoon die wist waar hij lag is vertrokken. Elk klinisch document in het systeem wordt blijvend onleesbaar. Niet lastig terug te halen — onmogelijk. De database is intact en waardeloos.
Waarom wij het niet oplossen: de enige oplossingen zijn een kopie bij de leverancier of een achterdeur voor herstel. Beide vernietigen de eigenschap waarvoor het hele ontwerp bestaat. Hadden wij een kopie, dan houdt « een gestolen database is geen datalek » op waar te zijn, en wordt elke belofte op deze pagina over wat wij niet kunnen zien onjuist.
Een sleutel die terug te halen is, is een sleutel die iemand anders kan gebruiken.
Wat wij doen: het systeem weigert te starten als de sleutel ontbreekt, in plaats van stilletjes door te draaien en u het probleem te laten ontdekken wanneer een document niet opengaat. De startcontrole weigert ook als het sleutelbestand leesbaar is voor iemand anders dan de eigenaar, of als het van het verkeerde account is.
Wat aan u is: maak een back-up van de sleutel, los van de gegevens, en test of u hem kunt terugzetten. Twee mensen horen te weten waar hij ligt. Dit is veruit de operationele plicht met de zwaarste gevolgen in het hele platform, en hem goed doen kost ongeveer tien minuten.
2 · De sleutel wordt gekopieerd naar iemand die hem niet hoort te hebben
Wat er gebeurt: een beheerder mailt het sleutelbestand naar een collega, plakt het in een ticket, kopieert het naar een laptop, of een vertrekkende engineer houdt een kopie. Iedereen die zowel
dat bestand als een kopie van de database heeft, kan elk document ontcijferen, offline, zonder aanmelding, en
er wordt niets naar uw toegangslogboek geschreven — want het logboek legt leesacties via de toepassing vast, en dit omzeilt de toepassing volledig.
Waarom wij het niet oplossen: de sleutel moet leesbaar zijn voor de software die hem gebruikt. Elk proces dat hem kan lezen, kan hem kopiëren. Hardwarebeveiligingsmodules verplaatsen dit probleem in plaats van het op te lossen — de software moet de module nog steeds kunnen vragen sleutels uit te pakken, dus een aanvaller met de rechten van die software krijgt nog steeds platte tekst.
Wat wij doen: de bestandsrechten worden bij het starten afgedwongen, zodat een sleutel die voor iedereen leesbaar is het systeem stilzet in plaats van onopgemerkt door te glippen. En omdat u zelf host, hebben wij dat bestand helemaal nooit — de groep mensen die hem zou kunnen kopiëren bestaat uit uw medewerkers, niet uit uw medewerkers plus de onze.
Wat aan u is: behandel de sleutel als een beheerst fysiek voorwerp. Beperk wie er op de server kan aanmelden, gebruik persoonlijke beheerdersaccounts in plaats van één gedeeld account, en rouleer de sleutel wanneer iemand met servertoegang vertrekt — hoofdstuk 06 legt uit waarom rouleren goedkoop is.
3 · De sleutel belandt in dezelfde back-up als de gegevens
Wat er gebeurt: de stilste en gewoonste misser. Iemand richt een back-up in die de hele server meeneemt, en het sleutelbestand zit in hetzelfde archief als de database. Nu bevat één gestolen back-upband beide helften, beschermt de versleuteling niets, en — erger nog — zou u nog steeds de versleutelingsuitzondering
claimen in een melding van een datalek, want op papier was alles versleuteld.
Waarom het lastig is: aan het draaiende systeem is niets anders te zien. Het werkt perfect. Het probleem bestaat alleen in de back-up, en het doet er alleen toe op de dag dat de back-up gestolen wordt.
Wat wij doen: dit is de enige op deze lijst waar wij deels wél iets tegen gebouwd hebben. U geeft uw back-upmappen in de inrichting op, en het systeem weigert te starten als het sleutelbestand in een daarvan ligt. Geeft u helemaal geen back-uppaden op, dan waarschuwt het dat de uitzondering niet te verifiëren is — want een ongecontroleerde bewering is de gevaarlijke soort.
Wat aan u is: geef de back-upwortels eerlijk op, en controleer wat uw back-upgereedschap werkelijk meeneemt in plaats van wat u denkt dat het meeneemt.
4 · Iemand met rechtmatige toegang leest iets wat hij niet zou moeten lezen
Wat er gebeurt: een therapeut opent het dossier van een cliënt die ook zijn buurman is. Een baliemedewerker zoekt een plaatselijke beroemdheid op. Aan elke regel was voldaan — de persoon had een geldige behandelrelatie, of geldige gronden, en heeft die simpelweg misbruikt. Versleuteling doet hier niet ter zake.
Toegangscontrole evenmin, want de toegang was verleend.
Waarom geen enkel systeem het oplost: software kan geen bedoelingen lezen. Een systeem dat het zou proberen — toegang blokkeren omdat een naam plaatselijk klinkt — zou in een noodgeval echt klinisch werk blokkeren, en dat is een eigen schade en in het VK een eigen nalevingsfout.
Wat wij doen: het zichtbaar maken in plaats van onmogelijk. Elke opening wordt vastgelegd voordat er inhoud verschijnt, in een logboek dat niemand kan wijzigen — uw beheerders niet en wij niet. Behandelrelaties eindigen, en de toegang eindigt na een korte coulanceperiode met hen mee, zodat het venster smal is. Noodtoegang is een aparte, bewuste, beoordeelde handeling in plaats van een stille mogelijkheid.
Wat aan u is: iemand moet het logboek werkelijk gelezen hebben. De governancemodule geeft die beoordeling een plek — een ritme, een beoordelaar met naam, een spoor van bevindingen — maar een logboek waar niemand naar kijkt schrikt niemand af. Dit is de beheersmaatregel die het vaakst op papier bestaat en nooit gebeurt.
5 · Iemand met root op de server leest een document terwijl het openstaat
Wat er gebeurt: om een document aan een bevoegde behandelaar te tonen, moet de software het ontcijferen. Op dat moment bestaat het in het geheugen van de server als leesbare tekst. Iemand met volledige zeggenschap over het besturingssysteem kan het daar in beginsel lezen — of de software aanpassen om kopieën te bewaren.
Waarom geen enkel systeem het oplost: dit geldt voor elk systeem dat ooit iets aan iemand toont. Kan de machine het document tonen, dan kan de eigenaar van de machine het document bemachtigen. Versleuteling beschermt gegevens in rust en onderweg; zij kan gegevens niet beschermen tegen de computer die ze rechtmatig aan het verwerken is.
Wat wij doen: het venster zo klein mogelijk maken — ontcijferen gebeurt in het geheugen voor het moment van de leesactie en de platte tekst wordt nooit naar schijf geschreven. En zelf hosten betekent dat u de partij met root bent, en niet wij.
Wat aan u is: serverbeheer is de rol met de hoogste rechten die u hebt. Weinig mensen, ieder bij naam, sleutels in plaats van wachtwoorden, en een vastlegging van wie er toegang heeft. Het hoort op de checklist voor in- en uitdiensttreding, naast de klinische accounts.
6 · Een document wordt vernietigd terwijl dat niet had gemoeten
Wat er gebeurt: een bewaarregel is verkeerd ingericht, of er wordt een vernietiging op de verkeerde selectie gedraaid. De sleutels worden overschreven en de documenten zijn onleesbaar. Er is geen ongedaan maken, en de back-up van gisteravond terugzetten helpt niet — de back-up bevat dezelfde cijfertekst, en de sleutel ervan is weg.
Waarom wij het niet oplossen: een omkeerbare vernietiging is geen vernietiging. De hele waarde van crypto-shredding voor een toezichthouder is dat het niet teruggedraaid kan worden. Een « prullenbak » voor vernietigde sleutels zou betekenen dat de gegevens nooit werkelijk vernietigd waren, en elke bewering over wissing die u gedaan hebt zou onjuist zijn.
Wat wij doen: sleutels kunnen via geen enkel gewoon pad verwijderd worden — de verwijderhandeling is ronduit geblokkeerd en vernietiging gebeurt alleen via de vernietigingsroute, die onderweg een auditregel wegschrijft. Juridische blokkades schorten de vernietiging volledig op. Bewaartermijnen tellen vanaf opgeslagen ankerdatums in plaats van vanaf de leeftijd van een bestand, dus de gewoonste oorzaak van vernietiging op de verkeerde datum doet zich niet voor.
Wat aan u is: controleer de bewaarinrichting vóór de livegang, niet na de eerste vernietigingsronde. En bevestig dat de geplande taken werkelijk draaien — een bewaartaak die stilletjes gestopt is, is een ander probleem, maar het wordt op dezelfde manier ontdekt, namelijk te laat.
7 · De versleuteling van vandaag blijft niet eeuwig sterk
Wat er gebeurt: ggz-dossiers worden twintig jaar bewaard en soms langer. AES-256 wordt op dit moment niet als breekbaar beschouwd, ook niet door de kwantumcomputers waarover gespeculeerd wordt — maar geen eerlijke engineer belooft met droge ogen iets over 2046.
Waarom niemand het oplost: u kunt geen bescherming kopen tegen een wiskundig resultaat dat er nog niet is. Wie « kwantumbestendige » opslag voor klinische dossiers verkoopt, verkoopt een verhaal.
Wat wij doen: het algoritme en de sleutels vervangbaar maken zonder uw gegevens aan te raken. Sleutelroulatie pakt elke gegevenssleutel opnieuw in onder een nieuwe implementatiesleutel zonder één byte cijfertekst te herschrijven, dus het is een achtergrondtaak in plaats van een migratieproject. De cryptografie is afgezonderd in één klein, na te kijken onderdeel, precies zodat zij vervangen kan worden wanneer het zover is.
Wat aan u is: rouleer periodiek in plaats van nooit, en verwacht dat u in de levensduur van een dossier van twintig jaar één keer opnieuw moet versleutelen. Plan het in als onderhoud, niet als crisis.
Het patroon achter alle zeven
Kijk naar wat de zeven gemeen hebben. In elk geval zou de « oplossing » die het risico zou wegnemen — een terug te halen sleutel, een omkeerbare vernietiging, een systeem dat bedoelingen leest, bescherming tegen uw eigen beheerders — iets vernietigen dat waardevoller is dan wat zij beschermt. De ontwerpkeuze is niet dat deze risico's over het hoofd gezien zijn. Het is dat ze dichttimmeren de overblijvende garanties onwaar zou maken.
Wat er voor u overblijft is klein, concreet en grotendeels procedureel: maak apart een back-up van de sleutel, beheers wie er bij de server kan, geef uw back-uppaden op, lees het toegangslogboek, en controleer de bewaarinstellingen één keer. Die lijst past op één pagina en meer is het niet.